2 Nisan Dünya Otizm Farkındalık Günü

Dünya genelinde artan tanı oranlarıyla dikkat çeken otizm, takvimlerin 2 Nisan tarihini göstermesiyle bir kez daha gündeme geliyor. Eğer sen de 2 Nisan ne günü diye araştırıyorsan, bugünün sadece sembolik bir tarih olmadığını, erken tanı ve sosyal kabul süreçlerine odaklanılan küresel bir gün olduğunu bilmelisin.

2 Nisan hangi gün sorusu her yıl otizm farkındalığına dikkat çekerken, bu konuda merak edilenler de gündeme geliyor. Mavi ışıkların farkındalık için yandığı bu günde otizmin tanımı, belirtileri ve toplumsal yaklaşımlar üzerine derlediğimiz bilgilere göz atabilirsin.

Editörün Notu: Bu içerikte yer alan bilgiler genel farkındalık oluşturma amaçlı paylaşılmıştır. Kesin tanı ve tıbbi yönlendirme için mutlaka bir uzmana danışılmalıdır.

Otizm Nedir?

Otizm veya tıbbi literatürdeki adıyla Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB), doğuştan gelen ve belirtileri yaşamın ilk yıllarında gözlemlenen nörogelişimsel bir farklılık olarak tanımlanıyor.

Beynin gelişimini ve işleyişini etkileyen bu durum, bireyin sosyal etkileşimini ve iletişim becerilerini farklılaştırabiliyor. Durumun spektrum olarak adlandırılması, belirtilerin ve yoğunluğun her bireyde farklı seyredebildiğini ifade ediyor.

Otizm bir hastalık sınıfına girmiyor. Bu nedenle tıbbi anlamda bir iyileşme ya da tedavi sürecinden ziyade bireyin potansiyelini ortaya çıkaran eğitim süreçleri ön plana çıkıyor. Bu nörolojik farklılık, bazı bireylerde günlük yaşamı etkileyen zorluklar yaratırken, bazılarında farklı alanlarda üstün yeteneklerle kendini gösterebiliyor.

Otizm Belirtileri Nelerdir?

Otizm belirtileri her çocukta farklı şekillerde ve şiddette ortaya çıkabiliyor. Uzmanlar, ebeveynlerin gözlemlerinin erken tanı sürecinde kritik rol oynadığını belirtiyor.

Genellikle 3 yaşından önce belirginleşen ve ailelerin dikkatini çeken bazı durumlar şöyle sıralanıyor:

• Göz temasında sınırlılık: Bebeklik döneminde göz teması kurmaktan kaçınma veya kısa süreli bakışlar gözlemlenebiliyor.
• İsme tepkisizlik: Çocuğa ismiyle seslenildiğinde duymuyormuş gibi davranması veya tepki vermemesi görülebiliyor.
• İletişim farklılıkları: Konuşmanın yaşıtlarına göre geç başlaması veya işaret parmağıyla isteklerini gösterememe durumu yaşanabiliyor.
• Tekrarlayıcı davranışlar: Sallanma, el çırpma veya kendi etrafında dönme gibi hareketler (stereotipiler) sergilenebiliyor.
• Rutine bağlılık: Günlük düzenin değişmesine karşı aşırı tepki verme veya eşyaları belirli bir sıraya dizme eğilimi oluşabiliyor.
• Duyusal hassasiyet: Ses, ışık, koku veya dokunmaya karşı aşırı hassasiyet ya da tam tersi tepkisizlik durumu görülebiliyor.

Otizm Tanısı Nasıl Konur?

• Otizmin tanısı için kullanılan biyolojik bir test günümüz tıbbında henüz bulunmuyor. Tanı süreci tamamen klinik gözlemlere, gelişimsel değerlendirmelere ve aileden alınan detaylı öyküye dayanıyor.
• Çocuk ve Ergen Psikiyatristleri veya Çocuk Nörologları; çocuğun oyun kurma becerilerini, sosyal etkileşimini, iletişimini ve davranış kalıplarını gözlemleyerek tanı koyuyor. Bu süreçte gelişim tarama testlerinden de destek alınıyor.
• Bilimsel veriler, özellikle 18 ay ile sonrası ve hemen ardından başlayan yoğun özel eğitimin, çocuğun beyin gelişimini nöroplastisite sayesinde olumlu yönde değiştirebildiğini gösteriyor.
• Bu sebeple uzmanlar, bazı çocuklar geç konuşur veya büyüyünce geçer gibi geleneksel yaklaşımlar yerine en ufak bir şüphede zaman kaybetmeden uzmana başvurulmasını öneriyor.

2 Nisan Dünya Otizm Farkındalık Günü Nedir?

2 Nisan tarihini Dünya Otizm Farkındalık Günü, 2008 yılında Birleşmiş Milletler tarafından otizmin dünya genelinde artan görülme sıklığına dikkat çekmek amacıyla ilan edilmiş bir gün. 

Bu özel gün otizm konusunda kamuoyunu bilgilendirmeyi, erken tanının önemini vurgulamayı ve otizmli bireylerin temel haklarını savunmayı amaçlıyor.

Her yıl 2 Nisan Dünya Otizm Farkındalık Günü kapsamında belirlenen kapsayıcı eğitim, istihdam, erişilebilirlik gibi temalarla küresel mesajlar veriliyor ve toplumun dikkati bu noktaya çekiliyor.

Birleşmiş Milletler çatısı altında yürütülen bu farkındalık günü, üye ülkelerin ulusal politikalarında kapsayıcı sosyal hizmetlerin geliştirilmesini teşvik ediyor ve otizm alanındaki bilimsel araştırmaların desteklenmesine uluslararası ölçekte görünürlük kazandırıyor.

Otizm Farkındalık Günü Neden Önemlidir?

Çeşitli kaynaklarda, günümüzde otizmin görülme sıklığının arttığına işaret ediliyor. Bu veriler ışığında Otizm Farkındalık Günü çalışmalarının önemi şu noktalarda toplanıyor:

• Toplumsal kabul: Otizmin bir eksiklik değil, farklılık olarak algılanmasına katkı sağlıyor.
• Eğitime erişim: Otizmli çocukların akranlarıyla kaynaştırma eğitimi alabilmelerinin önünü açıyor.
• Aile desteği: Ailelerin yaşadığı zorlukların anlaşılmasını ve sosyal destek mekanizmalarının güçlenmesini hedefliyor.
• İstihdam olanakları: Yetişkin otizmli bireylerin yeteneklerine uygun iş alanlarında değerlendirilmesini teşvik ediyor.
• Toplumsal farkındalık: Yanlış bilgilerin azalmasına ve doğru bilginin yayılmasına katkı sağlıyor.

Ayrıca farkındalık çalışmaları, çocukların ihtiyaç duydukları desteklere daha erken ulaşmalarını sağlıyor. Toplumda doğru bilginin yaygınlaşması, ön yargıların azalmasına ve otizmli bireylerin günlük yaşamda daha bağımsız hareket edebilmelerine katkı sunuyor.

Otizmle İlgili Doğru Bilinen Yanlışlar

Otizm hakkında toplumda dolaşan bazı bilgilerin bilimsel dayanağı bulunmuyor. Uzmanlar, bilgi kirliliğinin önüne geçmek için şu düzeltmeleri yapıyor:

• Yanlış: “Otizmin sebebi aşılardır.”

Bilimsel Görüş: Yapılan kapsamlı bilimsel çalışmalar, aşılar ile otizm arasında kanıtlanmış bir bağlantı bulunmadığını gösteriyor.

• Yanlış: “Otizmli bireyler duygusal bağ kuramaz.”

Bilimsel Görüş: Otizmli bireyler de elbette sevgi, üzüntü ve mutluluk gibi duyguları hissediyor. Sadece duygularını ifade etme ve sosyal ipuçlarını okuma biçimleri farklılık gösterebiliyor.

• Yanlış: “Tüm otizmli bireylerde üstün zeka (savant sendromu) görülür.”

Bilimsel Görüş: Otizm geniş bir spektrumdur. Bazı bireylerde özel yetenekler gözlemlenebilirken, bazılarında zihinsel gelişim farklılıkları tabloya eşlik edebiliyor.

Otizm Farkındalığı için Neler Yapılabilir?

Bireysel olarak atılan küçük adımlar, toplumsal farkındalığın artmasına büyük katkı sağlayabiliyor. Otizm farkındalığı için yapılabilecekler şöyle sıralanıyor:

• Yargılayıcı bakışlardan uzak durulması ve anlayışlı bir tutum sergilenmesi, otizmli bireylerin ve ailelerinin sosyal hayata katılımını kolaylaştırıyor.
• Kullanılan dilin özenle seçilmesi önem taşıyor. Kişiyi tanısıyla etiketlemek yerine otizmli birey ifadesinin kullanılması, ona duyulan saygıyı ifade ediyor.
• Çocuklara farklılıkların doğal ve zenginleştirici olduğunun anlatılması, gelecek nesillerin daha kapsayıcı bir toplum inşa etmesine zemin hazırlıyor.

2 Nisan Dünya Otizm Farkındalık Gününde Yapılan Etkinlikler

Bu tarihte dünya genelinde sembolik etkinlikler düzenleniyor. Özellikle mavi ışık hareketi, 2 Nisan Otizm Farkındalık Günü ile özdeşleşen en bilinen hareket olarak öne çıkıyor.

Otizmin erkek çocuklarında daha sık görülmesine atıfta bulunarak seçilen mavi renk, yerini yavaş yavaş nöroçeşitliliği temsil eden gökkuşağı renklerine veya kabullenmeyi simgeleyen kırmızıya da bırakabiliyor. Bu özel gün kapsamında şunlar yapılıyor:

• Sembolik ışıklandırmalar: Dünya genelinde kamu binaları, köprüler ve anıtlar farkındalık amacıyla mavi ya da nöroçeşitliliği temsil eden farklı renklerle aydınlatılıyor.
• Bilgilendirici etkinlikler: Üniversiteler, sivil toplum kuruluşları ve belediyeler tarafından seminerler, paneller ve söyleşiler düzenlenerek otizm hakkında doğru bilginin yayılması hedefleniyor.
• Toplumsal yürüyüş ve buluşmalar: Farkındalık yürüyüşleri ve açık alan etkinlikleriyle otizmli bireylerin haklarına ve sosyal katılıma dikkat çekiliyor.
• Sosyal medya kampanyaları: #WorldAutismAwarenessDay ve benzeri etiketlerle bilgilendirici içerikler paylaşılıyor, küresel ölçekte görünürlük artırılıyor.
• Eğitim odaklı çalışmalar: Okullarda ve eğitim kurumlarında farkındalık etkinlikleri yapılarak çocuklara nöroçeşitlilik ve kapsayıcılık kavramları anlatılıyor.

Her bireyin kendine has özellikleriyle toplumu güzelleştirdiğine inanıyoruz. Farkındalık ve kabulün arttığı bir dünya, herkes için daha yaşanabilir! 💙