Laktoz Nedir? Laktoz İntoleransı Belirtileri ve Beslenme Rehberi

Sütlü tatlıların ardından midende rahatsızlık hissetmek, kahveni sütle içtiğinde gün boyu gaz şikayeti yaşamak ya da peynir tabağının ardından şişkinlikten kıvranmak... 

Bu tabloyu tanıyorsan büyük ihtimalle laktoz hassasiyeti hayatında küçük ama can sıkıcı bir yer tutuyor. Uzman Diyetisyen Ferda Koç ile birlikte laktoz nedir, laktoz intoleransı belirtileri nelerdir ve beslenmende hangi adımları izlemen gerekiyor; tüm detaylarıyla anlatıyoruz.

Laktoz İntoleransı Nedir?

Laktoz, sütte ve süt ürünlerinde doğal yollarla bulunan bir tür şeker. Bu şekeri sindirebilmemiz için ince bağırsağımızda salgılanan "laktaz" isimli enzim devreye giriyor. Laktaz yeterince üretilmediği zaman laktoz olduğu gibi kalın bağırsağa geçiyor; oradaki bakteriler de bu şekeri fermente ettiği için gaz, şişkinlik, karın ağrısı ve ishal gibi şikayetler baş gösteriyor.

Peki laktoz hassasiyeti nedir? Vücudun süt şekerini ya hiç ya da kısmen sindiremediği bir durum. Bu durum kişiden kişiye farklı şiddette görülüyor. Bazı insanlar bir bardak sütü tolere ediyor, bazıları bir kaşık yoğurttan bile etkileniyor.

Laktoz İntoleransı Belirtileri: Vücudunuz Ne Söylüyor?

Vücudun laktozu sindiremediğinde bunu sana çeşitli sinyallerle bildiriyor. Belirtiler genellikle süt veya süt ürünü tüketildikten sonra 30 dakika ile 2 saat arasında ortaya çıkıyor. Laktoz intoleransı nasıl anlaşılır sorusunun cevabı da işte bu belirtilerde gizli.

Yetişkinlerde Görülen Belirtiler

Yetişkinlerde laktoz intoleransı belirtileri çoğunlukla sindirim sistemi üzerinden kendini gösteriyor. Süt ya da süt ürünü tükettikten kısa süre sonra ortaya çıkan bu şikayetler, En sık karşılaşılan belirtileri şu şekilde sıralayabiliriz:

• Karın bölgesinde şişkinlik ve gerginlik hissi
• Aşırı gaz oluşumu ve geğirme
• Mide bulantısı, bazen kusma
• Karın ağrısı ve kramplar
• İshal ya da yumuşak dışkılama
• Bağırsaklarda guruldama ve ses oluşumu
• Baş ağrısı ve halsizlik
• Ciltte zaman zaman görülen kızarıklık ve kaşıntı
• Konsantrasyon güçlüğü ve yorgunluk hissi

Şikayetlerin şiddeti tüketilen süt ürününün miktarına ve kişinin laktaz enzim seviyesine göre değişiyor.

Bebeklerde Doğumsal Laktoz İntoleransı Belirtileri

Bebeklerde laktoz intoleransı nedir diye soranlar için bu durum oldukça nadir görülen genetik bir bozukluk. Doğumsal laktoz intoleransı olan bebekler anne sütünü ya da formül mamayı sindiremiyor. Bu bebeklerde;

• Sürekli ishal, 
• Kilo alamama,
• Beslenme sonrası huzursuzluk,
• Ciddi karın şişliği ve dehidrasyon görülebiliyor. 

Böyle bir durumda mutlaka bir pediatriste başvurmak gerekiyor.

Laktoz İntoleransı Neden Olur?

Laktoz intoleransının birden fazla nedeni ve farklı tipleri bulunuyor. Genel olarak dört ana çeşitten bahsedebiliriz:

• Birincil (primer) laktoz intoleransı: En yaygın olan laktoz intoleransı.Yaş ilerledikçe vücudun ürettiği laktaz enzimi azalmaya başlıyor. Bu durum genetik bir özellik olmakla birlikte bazı toplumlarda daha sık görülüyor.
• İkincil (sekonder) laktoz intoleransı: Bağırsaklarda meydana gelen bir hasar sonucu gelişen laktoz intoleransı.. Çölyak hastalığı, Crohn, gastroenterit ya da uzun süreli antibiyotik kullanımı laktaz üretimini geçici olarak düşürebiliyor. Sebebe göre tedavi edildiğinde iyileşme şansı oldukça yüksek.
• Doğumsal (konjenital) laktoz intoleransı: Nadir görülen, otozomal resesif kalıtımla aktarılan laktoz intoleransı. Bebek doğduğu andan itibaren laktaz enzimini hiç üretemiyor.
• Gelişimsel laktoz intoleransı: Prematüre bebeklerde geçici olarak görülen laktoz intoleransı. Bağırsaklar geliştikçe düzeliyor.

Laktoz İntoleransı ile Süt Alerjisi Arasındaki Farklar

Pek çok kişi laktoz intoleransı ile laktoz alerjisi nedir sorusunu karıştırıyor. Aslında laktoz alerjisi yerine "süt proteini alerjisi" demek daha doğru. Süt alerjisi bağışıklık sisteminin süt proteinlerine verdiği tepkir; intolerans ise sindirim sistemiyle ilgili bir durum. İşte iki durum arasındaki temel farklar:

Laktoz İntoleransında Beslenme: Neler Yenmeli, Nelerden Kaçınılmalı?

Laktoz intoleransı nasıl geçer diye merak ediyorsan, üzücü haberi vermek gerekiyor: birincil tip kalıcıdır. Ancak doğru beslenme stratejileriyle şikayetleri minimuma indirebilirsin. Laktoz intoleransına ne iyi gelir konusunda en etkili yöntem, doğru besinleri tüketmek.

• Tüketebileceğin besinler: Laktozsuz yoğurt, laktozsuz kefir ve laktozsuz peynir çeşitleri çoğu süpermarkette bulunuyor. Fermantasyon sürecinde laktoz miktarı düştüğü için olgun kaşar, eski tulum, parmesan gibi sert peynirler genellikle iyi tolere ediliyor. Ayrıca badem sütü, hindistan cevizi sütü, soya sütü ve yulaf sütü gibi bitkisel alternatifler de güzel seçenekler!

Editörün Önerisi: Paketli ürünlerde "süt tozu", "peynir altı suyu" ve "kazein" gibi ifadeleri görürsen dikkatli olmalısın. Sindirim sistemini dengelemek için günlük rutinine prebiyotik içeren besinleri eklemek bağırsak florasını desteklediği için belirtileri hafifletmene yardımcı olabilir.

• Dikkat etmen gerekenler: Tam yağlı süt, dondurma, sütlü tatlılar, krema, taze peynirler (lor, beyaz peynir gibi) yüksek miktarda laktoz içeriyor. Hazır çorbalar, bisküviler, çikolatalar ve hatta bazı ilaçların içinde gizli laktoz bulunuyor. Kalsiyum ihtiyacını karşılamak için yeşil yapraklı sebzeler, susam, badem, kuru incir ve kalsiyumla zenginleştirilmiş bitkisel sütleri tercih edebilirsin.

Editörün Önerisi: Sindirim sistemi sorunları yaşıyorsan FODMAP diyeti gibi bilimsel temelli yaklaşımları inceleyebilirsin. Ancak böyle bir diyete başlamadan önce mutlaka bir uzman diyetisyenle görüşmen gerekiyor.

Laktoz İntoleransı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Laktoz Zararlı mı?

Laktoz zararlı mı sorusunun cevabı kişiye göre farklılık gösteriyor. Laktaz enzimi yeterli düzeyde olan sağlıklı bir bireyde laktozun herhangi bir zararı yok; tam tersine kalsiyum emilimini destekliyor ve enerji kaynağı olarak işlev görüyor. Ancak laktoz intoleransı olan kişilerde laktoz zararları sindirim sistemi üzerinden kendini gösteriyor: şişkinlik, gaz, ishal ve karın ağrısı gibi rahatsızlıklara neden oluyor.

Laktozsuz Ne Demek?

Laktozsuz ürünler, laktaz enzimiyle muamele edilerek içerisindeki laktoz şekeri parçalanmış ürünler. Yani laktoz tamamen yok edilmiyor, sindirilebilir hale getiriliyor. Bu ürünlerin tadı normal süt ürünlerine göre biraz daha tatlı olabiliyor.

Anne Sütünde Laktoz Var mı?

Laktozsuz ürünler, laktaz enzimiyle muamele edilerek içerisindeki laktoz şekeri parçalanmış ürünler. Yani laktoz tamamen yok edilmiyor, sindirilebilir hale getiriliyor. Laktozsuz süt nedir diye soranlar için de cevap aynı; llaktazla işlenmiş, içindeki süt şekeri glikoz ve galaktoza ayrıştırılmış süt türü. Bu ürünlerin tadı normal süt ürünlerine göre biraz daha tatlı olabiliyor.

Laktoz İntoleransı Testi Nasıl Yapılır?

Laktoz intoleransı testi nasıl yapılır diye soranlar için en yaygın yöntem hidrojen nefes testi. Bu testte aç karnına laktozlu bir sıvı içiriliyor ve belirli aralıklarla nefesindeki hidrojen miktarı ölçülüyor. Yüksek hidrojen seviyesi laktozun sindirilemediğini gösteriyor. Bunun dışında laktoz tolerans kan testi ve dışkı asitlik testi de uygulanabiliyor. 

Beslenmenle ilgili daha fazla bilgi için diyet ve sağlıklı beslenme içeriklerimize göz atabilirsin.